جرم و پلاک دندانی چیست؟ و چگونه می‌توان آنرا از بین برد؟

a

پلاک لایه نازک و چسبناکی از باکتری‌ها است که دائماً روی دندان‌ها و در امتداد خط لثه‌ها شکل می‌گیرد. پلاک حاوی باکتری‌هایی است که باعث پوسیدگی دندان‌ها  و بیماری‌های لثه می‌شوند.

جرم دندان همان پلاک سخت شده است که روی مینای دندان‌ها و زیر خط لثه می‌چسبد.

جرم و پلاک دندان می‌توانند باعث بروز مشکلاتی برای سلامت دهان و دندان‌ها شوند. عدم درمان و رفع زود هنگام آن‌ها باعث بدتر شدن وضعیت و به وجود آمدن مشکلات جدی‌تری می‌شود.

در مرکز دکتر اسماعیلی‌منش علاوه بر استفاده از روش‌های مدرن جرم‌گیری و تمیزکردن دندان آموزش‌هایی در زمینه مراقبت و پیشگیری از ایجاد مجدد پلاک دندان به شما ارئه خواهد شد. برای کسب اطلاعات و رزرو نوبت میتوانید با ما تماس حاصل نمایید.

پلاک چگونه تشکیل می‌شود؟


a1

پلاک در صورتی تشکیل می‌شود که بعد از خوردن غذاها و نوشیدنی‌ها بقایای آن‌ها از روی دندان‌ها پاک نشده و در همانجا باقی بمانند. کشیدن نخ دندان و مسواک زدن به شکل غلط یا ناکافی نیز می‌تواند باعث باقی ماندن پلاک روی سطح دندان‌ها، خصوصاً در خط لثه، شود.

پلاک برای تشکیل شدن به باکتری‌ها، کربوهیدرات‌ها، ذرات غذا و بزاق نیاز دارد. بعد از خوردن غذاهای حاوی کربوهیدرات‌ها، کربوهیدرات‌ها با باکتری‌های طبیعی دهان ترکیب شده و یک اسید تولید می‌کنند. سپس این اسید طی واکنش شیمیایی دیگری با ذرات قدیمی غذا و بزاق ترکیب می‌شود که در نتیجه یک ماده میکروبی چسبناک و سفت به وجود می‌آید که همان پلاک است.

علائم و نشانه‌ها


a2

از آنجا که باکتری‌های دهان دائماً در حال رشد و تکثیر هستند، همه افراد به پلاک دچار می‌شوند. پلاک اطراف خط لثه در صورت رفع نشدن باعث تحریک‌پذیری و التهاب بافت لثه اطراف دندان‌ها می‌شود.

جرم یک رسوب معدنی است که اگر بالای خط لثه تشکیل شود دیدن آن نسبتاً ساده است. شایع‌ترین نشانه جرم وجود یک رسوب زرد یا قهوه‌ای بین دندان‌های جلویی پایین یا در خط لثه است.

تست‌های خانگی برای تشخیص پلاک

از آنجا که پلاک نیز مانند دندان رنگی مایل به سفید دارد، دیدن آن دشوار است. با این حال، برخی تست‌های خانگی تشخیص پلاک وجود دارد که می‌توانید آن‌ها را از داروخانه‌ها و سوپرمارکت‌ها تهیه کنید. این تست‌ها شامل قرص‌هایی هستند که با قرمز کردن پلاک‌ دیدن آن را آسان‌تر می‌سازند. همچنین، می‌توانید مقداری رنگ غذای سبز را با یک گوش پاک‌کن روی دندان‌هایتان بمالید. رنگ‌های قرمز و سبز به شما نشان می‌دهند که کجای دندان‌هایتان هنوز پلاک داشته و به مسواک زدن بیشتر نیاز دارد.

مشکلات و خطرها


وقتی دندان‌ها به طور مرتب مسواک نشوند، اسیدهای تولید شده در دهان شروع به خوردن مینای دندان کرده و باعث پوسیدگی دندان‌ها (ایجاد حفره در دندان‌ها) می‌شوند. پوسیدگی دندان می‌تواند منجر به آبسه دندان شود. اگر پلاک در زیر خط لثه و روی ریشه دندان‌ها تشکیل شود، این اسیدها می‌توانند باعث تخریب استخوان پشتیبان دندان شوند.

وجود پلاک در نزدیکی خط لثه نیز می‌تواند باعث جینجیویت شود. جینجیویت نوع خفیفی از بیماری لثه است که در نهایت می‌تواند منجر به بیماری‌های جدی‌تر لثه شود. در چنین مواردی، پلاک سمومی تولید می‌کند که باعث التهاب، تورم و خونریزی لثه و متعاقباً عفونی شدن آن می‌شوند. پلاک در صورتی که چند روز روی دندان‌ها باقی بماند به ماده سفت و متراکمی به نام کالکولوس یا جرم تبدیل می‌شود.

چگونه می‌توان از پلاک‌ها خلاص شد


a3

پلاک هرگز به طور کامل از بین نمی‌رود، اما می‌توان با رعایت بهداشت دهان و دندان و مراجعه مرتب به دندانپزشک آن را کنترل کرد. به علاوه باید پلاک را به طور مرتب پاک کرد تا از پوسیدن دندان‌ها توسط اسید، ایجاد بیماری لثه توسط سموم و تشکیل جرم جلوگیری شود.

  • رژیم غذایی: داشتن یک رژیم غذایی حاوی مقدار محدودی قند و کربوهیدرات‌ها به پیشگیری از تشکیل پلاک دندان کمک می‌کند. محدود کردن میان وعده‌ها نیز مفید خواهد بود زیرا هر بار که غذایی خورده می‌شود تولید اسید شدت می‌یابد.
  • مسواک زدن: اگر لثه‌هایتان سالم (یعنی بدون التهاب یا قرمزی) به نظر می‌رسند، در این صورت روزی دو بار مسواک زدن و نخ کشیدن به روش صحیح پلاک‌های شکل گرفته روی دندان‌هایتان را رفع می‌کند. مسواک زدن با خمیردندان حاوی فلوراید باعث برداشتن پلاک از سطح دندان‌ها شده و استفاده از نخ دندان یا تمیزکننده‌های بین دندان نیز به حذف پلاک‌ بین دندان‌ها کمک می‌کند. مسواک زدن بعد از هر وعده غذا یا میان‌وعده و قبل از خواب به جلوگیری از تشکیل پلاک کمک می‌کند.

a45

اگر متوجه شدید لثه‌هایتان قرمز و ملتهب هستند یا بعد از مسواک زدن خونریزی می‌کنند باید به دندانپزشک مراجعه کنید.

  • فیشور سیلانت: دندانپزشکان سیلانت‌ها را روی سطوح جونده دندان‌های عقبی، یعنی آسیاب و پرمولر، اعمال می‌کنند، زیرا معمولاً پلاک زیادی روی این سطوح تشکیل می‌شود. سیلانت‌ها معمولاً روی دندان کودکان خردسال مالیده می‌شوند، با این حال بزرگسالان نیز می‌توانند از آن‌ها استفاده کنند.
  • صاف کردن سطح ریشه: دندان‌ها باید هر شش ماه یکبار توسط یک متخصص تمیز شوند و سالی یکبار معاینه شده و از آن‌ها عکس رادیولوژی گرفته شود. در صورتی که تجمع بیش از حد پلاک و کالکولوس در زیر خط لثه مشاهده شود، تمیز کردن عمقی دندان و/ یا صاف کردن ریشه ضروری خواهد بود.‌ جرم‌گیری دندان و ریشه دندان (تسطیح ریشه) بخش مهمی از معاینات دوره‌ای بوده و برای بهداشت دهان بسیار مفید می‌باشد. از این روش غیرجراحی برای برداشتن پلاک و کالکولوس از اطراف ریشه دندان‌ها و درون پاکت لثه‌ها استفاده می‌شود. تمیز کردن عمقی دندان و صاف کردن ریشه در مطب دندانپزشک ما انجام می‌شود. البته گاهی اوقات، موارد پیچیده‌تر به یک متخصص بیماری‌های لثه ارجاع می‌شوند. در طول فرایند تمیز کردن، دندانپزشک یا متخصص بهداشت دهان و دندان پلاک و جرم را از روی سطح دندان‌ها برمی‌دارد.با وجودی که روش‌های درمانی جرم گیری دندان و تمیز کردن عمیق ریشه‌های دندان پر خطر نیستند، اما ایجاد خونریزی لثه و  عفونت در لثه‌ها از مضرات جرم گیری دندان است.

a5

درمان‌های همه جانبه

  • خاصیت سایندگی طبیعی پودر گردوی سیاه به طور مؤثری پلاک دندان را حذف کرده و قدرت ضدالتهابی آن ورم لثه‌ها را تسکین می‌دهد.
  • پیراکسید هیدروژن و جوش شیرین: جوش شیرین خاصیت قلیایی محیط دهان را افزایش داده و به این ترتیب اسیدهای تولید شده توسط باکتری‌های عامل تشکیل پلاک و پوسیدگی دندان را خنثی می‌کند. پیراکسید هیدروژن نیز دندان‌ها را تمیز، سفید و گندزدایی می‌کند. پیراکسید هیدروژن و جوش شیرین را با هم ترکیب کنید تا خمیری به دست آید. سپس، از این خمیر مانند خمیردندان استفاده کنید.
  • روغن پونه کوهی: می‌توان با استفاده از روغن پونه کوهی از تشکیل پلاک دندان و بروز بیماری لثه جلوگیری کرد زیرا این ماده خواص ضدباکتریایی دارد. یک یا دو قطره از این روغن را در دهان چرخانده یا یک قطره از آن را هنگام تمیز کردن دندان‌هایتان روی مسواک قرار دهید.
  • شواهد نشان می‌دهد که روزی چند بار استفاده از یک دهان‌شویه گیاهی حاوی عصاره‌های اکیناسه، خوک طلایی، گل همیشه بهار، آلوئه، سرخ بن (که ظاهراً سمی است) و تخم گریپفروت می‌تواند پلاک را تا ۵۰% و پاکت‌های لثه تا ۱ تا ۲ میلی‌متر کاهش دهد.
  • میوه بیلبری (نوعی زغال اخته) و هاوترن بری (نوعی زالزالک) کلاژن را پایدار کرده و بافت لثه را تقویت می‌کند.
  • ریشه شیرین بیان به جلوگیری از پوسیدگی دندان‌ها کمک کرده، میزان پلاک را کاهش داده و اثر آنتی‌باکتریال دارد.

چگونه می‌توان از تشکیل پلاک جلوگیری کرد؟


به راحتی می‌توان با روش‌های صحیح مراقبت، از تشکیل پلاک پیشگیری کرد. بهترین راه برای جلوگیری از تشکیل پلاک دندان رعایت بهداشت دهان و دندان در خانه است. بهترین راه برای پیشگیری از تشکیل کالکولوس نیز مراجعه مرتب به دندانپزشکی جهت چکاپ و تمیز کردن دندان‌ها توسط یک متخصص است. حتماً:

  • دست کم روزی دو بار به طور کامل دندان‌ها را مسواک بزنید تا پلاک تشکیل شده بروی سطح آن‌ها پاک شود.
  • روزانه نخ دندان بکشید تا پلاک بین دندان‌ها و زیر خط لثه، که مسواک به آن نمی‌رسد، نیز رفع شود.
  • مصرف خوراکی‌های قندی و نشاسته‌ای، خصوصاً میان وعده‌های چسبناک، را محدود کنید.