آناتومی دندان، انواع، تعداد، شکل دندان

po

آیا تاکنون به این موضوع فکر کرده‌اید که دندان از چه اجزایی تشکیل شده است؟ در پاسخ به این سوال باید بدانید دندان از بخش‌های مختلف تشکیل شده و هر یک از این بخش‌ها دارای عملکرد و ساختار خاص خود هستند. بخش‌های اصلی آناتومی دندان عبارت از مینا، عاج، سمنتوم، ریشه، و کانال ریشه داخل دندان است. به این ترتیب دندان‌هایی که دچار آسیب شده و به‌طور خاص مینای آن‌ها دچار فرسایش یا ترک‌خوردگی می‌شود، به احتمال بیشتر با پوسیدگی مواجه خواهند شد. علاوه بر این ابتلا به بیماری‌های لثه (یکی از بیماری‌هایی که سلامت دندان‌ها را تهدید می‌کند) در عمل می‌تواند به استخوان نگهدارنده دندان حمله کرده و باعث لق شدن دندان بر روی فک شود. به هر حال، شناخت عملکرد هر یک از اجزای دندان و فعالیت‌های مورد نیاز برای حفظ سلامت دندان‌ها در خانه و نیز توجه خاص به معاینات منظم دندانپزشکی می‌تواند یک بخش مهم از فرآیند بهداشت دهان و دندان بوده و لازم است آموزش‌های مورد نیاز در این رابطه در اختیار افراد قرار گیرد.

در مرکز دندانپزشکی دکتر اسماعیلی‌منش متخصصین ما با استفاده از روش‌های مناسب مشکلات ایجاد شده در ارتباط با وضعیت دهان و دندان را برای بیماران درمان می‌کنند. برای مثال در این زمینه می‌توان از پوسیدگی دندان، ابتلا به بیماری‌های لثه، مشکلات ریشه دندان یا مشکلات رشد و زیبایی دندان نام برد. علاوه بر این متخصصان ما توصیه‌های حرفه‌ای خود را بر اساس شرایط هر بیمار برای درمان و نیز مراقبت از وضعیت دهان و دندان در اختیار افراد قرار می‌دهند.

متخصصین این مرکز بر ارائه خدمات درمانی با بالاترین کیفیت ممکن با استفاده از تکنولوژی‌های پیشرفته و روز موجود تمرکز دارند. به هر حال آشنایی با اصول کلی آناتومی دندان می‌تواند به درک شما درباره نحوه مراقبت از بهداشت دهان و دندان کمک کرده و این امکان را فراهم کند تا از این طریق عادت‌های مناسب در ارتباط با نگهداری از سلامت دندان‌ها را در زندگی خود استفاده نموده و این روش‌ها را به کودک خود نیز آموزش دهید.

عملکرد دندان


با وجودی که دهان یک بخش کوچک از آناتومی کل بدن است، این بخش از اجزای متعدد و بخش‌های گوناگون تشکیل شده که فعالیت آن‌ها در کنار یکدیگر می‌تواند به فرآیند غذا خوردن، نوشیدن مایعات، صحبت کردن و لبخند زدن کمک کند. بخش‌های کلیدی تاثیرگذار بر این شرایط شامل دندان‌های پیشین یا قدامی، دندان‌های نیش، دندان‌های آسیاب کوچک، دندان‌های آسیاب، تاج دندان، خط لثه، ریشه، مینا، عاج و ناحیه پالپ دندان است.

یک دندان از چه بخش‌هایی تشکیل شده است؟

هر دندان دارای بخش‌های مختلف می‌باشد که در ادامه این بخش‌ها به اختصار مورد بررسی قرار گرفته‌اند:

  • مینای دندان- مینای دندان بخش خارجی و سخت دندان است که از بیشترین ساختار معدنی در بین بخش‌های مختلف بدن برخوردار است. به هر حال در صورتی که به نحو صحیح از دندان مراقبت نشود، مینای دندان می‌تواند به تدریج دچار پوسیدگی و کرم‌خوردگی شود.
  • عاج دندان- لایه‌ای است که زیر مینای دندان قرار گرفته است. در مواقعی که پوسیدگی به مینای دندان نفوذ کند، در مرحله بعد به عاج دندان آسیب وارد می‌نماید. در ناحیه عاج دندان میلیون‌ها لوله ریز وجود دارد که به‌طور مستقیم به پالپ دندان متصل هستند.
  • پالپ- این ناحیه از دندان از بافت نرم تشکیل شده و در مرکز تمام دندان‌ها قرار دارد. در حقیقت ناحیه پالپ از اعصاب دندان و رگ‌های خونی تشکیل شده است. در صورتی که پوسیدگی دندان به ناحیه پالپ برسد، فرد معمولاً احساس درد و ناراحتی کرده و برای درمان به عصب‌کشی نیاز پیدا خواهد کرد.
  • سمنتوم- سمنتوم یک لایه پوششی بر روی ریشه‌های دندان است که ساختاری شبیه به مینای دندان، اما نرم‌تر دارد. در واقع سمنتوم به پایداری ریشه دندان با اتصال ریشه به استخوان فک از طریق فیبرهای پیوندی کمک می‌کند.
  • ریشه‌ها- ریشه دندان موقعیت دندان را در استخوان فک محکم می‌کند. به این ترتیب دندان می‌تواند در برابر نیروی ناشی از گاز گرفتن و جویدن روزمره غذا مقاومت کند. یکی از مشکلاتی که سلامت ریشه‌های دندان را تهدید می‌کند مربوط به ابتلا به بیماری‌های لثه است. به این ترتیب مراقبت مناسب از بهداشت دهان و دندان از طریق مسواک زدن و نخ دندان کشیدن منظم یک راه ساده برای مراقبت از وضعیت دهان و دندان می‌باشد. علاوه بر این افراد مختلف می‌توانند از روش‌های تمیز کردن حرفه‌ای دندان همچون جرم‌گیری برای کمک به از بین بردن پلاک و جرم دندان و پیشگیری از ابتلا به بیماری‌های لثه استفاده کنند.
  • کانال‌های ریشه و پالپ- کانال‌های ریشه و پالپ در داخل دندان قرار گرفته‌اند. در بسیاری از مواقع دندان‌های قدامی یک کانال ریشه دارند. این شرایط در حالی است که دندان‌های آسیابی کوچک و دندان‌های آسیابی بزرگ ممکن است دو یا سه کانال ریشه داشته باشند. این نواحی خاص از دندان به شدت حساس بوده و مسئولیت خون‌رسانی و تامین مواد مورد نیاز برای زنده ماندن دندان را بر عهده دارند. به هر حال هنگامی که این ناحیه از دندان به خاطر پوسیدگی شدید و وارد شدن ضربه دچار آسیب یا عفونت گردد، اغلب لازم است برای نجات دندان و اجتناب ازکشیدن آن، از روش عصب‌کشی برای بیمار استفاده شود.

r1

دو مرحله رویش دندان‌ها


در اولین مرحله دندان‌های شیری در دهان کودک رشد می‌کنند. به هر حال با گذشت زمان دندان‌های شیری افتاده و به تدریج با دندان‌های دائمی در مرحله دوم جایگزین خواهند شد. توجه داشته باشید به خاطر افتادن دندان‌های شیری به دلایل مختلف همچون شکستگی دندان، پوسیدگی، و وارد شدن ضربه به‌طور تصادفی، نمی‌توان برای افتادن دندان‌های شیری زمان مشخص و قطعی بیان کرد. همچنین همواره افراد در طول فرآیند رشد دندان‌های خود با یک دوره زمانی موقتی و گذرا مواجه می‌شوند که در طول این دوره هر دوی دندان‌های شیری و دندان‌های دائم به‌طور همزمان در دهان وجود دارند. در اصطلاح به این مرحله دوره واسط دندانی (mixed dentition) گفته می‌شود.

انواع مختلف دندان‌ها چیست؟


r2

در ادامه انواع مختلف دندان‌ها در دهان به‌طور مختصر مورد بررسی قرار گرفته‌اند:

  • دندان‌های قدامی- دندان‌های تیز و تیغه مانند جلوی دهان هستند (چهار دندان بر روی فک بالا و چهار دندان بر روی فک پایین) که برای قطع کردن مواد غذایی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
  • دندان‌های نیش- گاهی اوقات به این دندان‌ها کاسپید (cuspids) گفته می‌شود. این دندان‌ها ظاهری شبیه به منقار داشته و نوک تیز هستند. به این ترتیب از این دندان‌ها می‌توان برای پاره کردن و کشیدن غذا به داخل دهان استفاده کرد.
  • دندان‌های آسیابی کوچک- این دندان‌ها دارای دو برآمدگی مشخص بر روی سطح رویی خود هستند و به این ترتیب ظاهر آن‌ها به دو دندان نیش به هم متصل شده شبیه است. این دندان‌ها برای خرد کردن و پاره کردن مواد غذایی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
  • دندان‌های آسیابی بزرگ- این دندان‌ها نقش موثر در خرد کردن و جویدن مواد غذایی داشته و از چندین برآمدگی مشخص بر روی سطح خارجی خود به این منظور برخوردار هستند.

در حالت عادی چه تعداد دندان در دهان وجود دارد؟


کودکان و بزرگ‌سالان از نظر تعداد دندان‌ها با یکدیگر متفاوت هستند. به همین خاطر لازم است تعداد دندان‌های آن‌ها به صورت جداگانه مورد بررسی قرار گیرد.

تعداد دندان‌های شیری

رشد دندان‌های کودک با رسیدن وی به حدود سن شش ماهگی آغاز می‌شود. اصطلاحی که به‌طور تخصصی برای این دندان‌ها استفاده می‌شود عبارت از دندان‌های ریزنده (deciduous teeth) است، زیرا این دندان‌ها دقیقاً مشابه حالتی که برگ درختان در فصل پاییز می‌ریزد، با گذشت زمان افتاده و با دندان‌های دائمی جایگزین می‌شوند. به هر حال اکثر افراد به این دندان‌ها در اصطلاح دندان شیری یا دندان اولیه می‌گویند.

به‌طور کلی کودکان در دهان خود 20 دندان شیری دارند که 10 تای آن‌ها بر روی فک بالا و 10 تای دیگر بر روی فک پایین قرار می‌گیرند. این دندان‌ها نقش نگهدارنده فضا را برای رشد دندان‌های دائم بر عهده دارند. به خاطر داشته باشید فقط به خاطر اینکه دندان‌های شیری موقتی بوده و با گذشت زمان می‌افتند، نباید نسبت به مراقبت و حفظ سلامت آن‌ها بی‌توجهی شود. در حقیقت مصرف مواد غذایی سالم و عادت‌های مربوط به مسواک زدن می‌بایست بلافاصله پس از شروع فرآیند رشد دندان‌های شیری در دهان آغاز شود. به این ترتیب با رسیدن کودک به سن شش سالگی، به تدریج فرآیند افتادن دندان‌های شیری آغاز شده و دندان‌های شیری با دندان‌های دائمی جایگزین خواهند شد. در عمل این فرآیند تا اوایل دوره نوجوانی ادامه خواهد یافت.

تعداد دندان‌های دائمی

تعداد دندان‌های افراد بزرگ‌سال بیشتر از تعداد دندان‌های کودکان می‌باشد. در حقیقت اکثر افراد بزرگ‌سال 32 دندان در دهان خود دارند. این دندان‌ها از 8 دندان قدامی، 4 دندان نیش، 8 دندان آسیابی کوچک، و 12 دندان آسیابی بزرگ (شامل 4 دندان عقل) تشکیل شده است. به این ترتیب اکثر افراد با رسیدن به سال‌های نوجوانی یک مجموعه کامل از دندان‌ها در دهان خود خواهند داشت. به هر حال در بسیاری از مواقع لازم است به علت کمبود فضا بر روی فک و لزوم ایجاد فضای کافی در دهان برای رشد سایر دندان‌ها یا به منظور درمان مشکلات مربوط به نامرتبی و ازدحام دندان‌ها، دندان‌های عقل بیمار کشیده شوند.

به این ترتیب می‌توان گفت در حالت عادی کودکان 20 دندان و افراد بزرگ‌سال 32 دندان در دهان خود دارند. به هر حال در صورتی که دندان‌های عقل فرد کشیده شوند، تعداد دندان‌های افراد بزرگ‌سال 28 عدد خواهد بود. توجه داشته باشید هر یک از این دندان‌ها صرف نظر از شیری یا دائمی بودن نیازمند مراقبت و توجه خاص می‌باشند و نباید نسبت به مراقبت و حفظ سلامت آن‌ها بی‌توجهی شود.

anatomi1دندان‌های شیری


دندان‌های شیری یا دندان‌های اولیه نقش بااهمیت در تضمین طرح لبخند زیبا در دوره بزرگ‌سالی دارند. در حقیقت دندان‌های شیری فضای مناسب را بر روی فک برای رشد دندان‌های دائم در دهان حفظ می‌کنند. به این ترتیب هنگامی که دندان‌های شیری به شدت دچار پوسیدگی یا آسیب‌دیدگی شوند، دندان‌های دائمی زیر آن‌ها نیز ممکن است دچار عفونت شده یا با مشکلات خاص روبرو شوند.

توجه داشته باشید معمولاً با افزایش سن کودک، به والدین توصیه می‌شود از سایر روش‌های پیشگیری از پوسیدگی دندان مثل تمیز کردن منظم دندان‌ها، فلوراید درمانی یا وارنیش فلوراید، و سیلانت دندان برای مراقبت بهتر از وضعیت دندان‌های کودک خود استفاده کنید.